home

Welkom op Marken

Een site over de voormalige gemeente Marken, haar geschiedenis, de mensen, de werven en buurtschappen, de klederdracht, het toerisme, Marker-links, en het Markers.

Marken eiland

Eiland Marken

Tot 1957 was Marken een eiland in de Gouwzee. Sinds 1991 behoort Marken tot de gemeente Waterland in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Er wonen circa 1.800 mensen en is overal in de wereld bekend om de unieke monumentale houten huizen, smalle straatjes, de vissershaven en kleurige klederdracht. En is daarmee een belangrijke toeristische trekpleister.

Lees verder...

Buurtschappen

De mensen

Marken is opgedeeld in verschillende buurtschappen, die oorspronkelijk ook echt los van elkaar lagen. Op het hoogtepunt van de terpen zouden er 27 werven op het eiland te vinden zijn geweest. Later vormden ze samen een eiland en in 1957 werd Marken door een dijk verbonden met het vaste land. Ondanks de aanleg van de dijk heeft Marken zijn charme en eilandkarakter weten te behouden.

Lees verder...

Marker wapen

Marker Wapen

"Van lazuur beladen met een moorkop van goud.": Het wapen van Marken is op 26 juni 1816 door de Hoge Raad van Adel aan de toenmalige gemeente Marken toegekend. Het wapen toont een blauw schild met daarop het hoofd van een Moor in goud. Het wapen werd sinds het opgaan van Marken in gemeente Waterland in 1991 niet meer officieel gebruikt, maar in 2014 is het een nieuw leven begonnen.

Lees verder...

Zuiderzee

Watersnoodramp 1916

Op 13 en 14 januari 1916 slaat het noodlot toe. Een stormvloed drijft het zeewaterpeil in de Zuiderzee op, terwijl overmatig smeltwater in de grote rivieren van Nederland vanuit het binnenland druk zet op dezelfde Zuiderzee. Het gevolg is dat de dijken op tientallen plaatsen aan de Zuiderzee doorbraken. De watersnoodramp trof ook Marken. 16 mensen kwamen om en velen werden dakloos.

Lees verder...

Infopunt in de haven


De vlag kan uit!

2016: de vlag bestaat 200 jaar!

Ook een Marker Vlag? Of liever een "Marker Kopje" of een "Scheepsvlag"? Deze zijn nu verkrijgbaar bij het Informatiepunt (in het havengebouwtje). Interesse, maar niet in staat naar Marken te gaan? Mail naar: info@gemeentemarken.nl

Meer lezen over het Wapen van Marken? Kijk op de geschiedenispagina onder "1816".


Informatiepunt

Open do-zo 12.00 tot 16.00

Het Informatiepunt is geopend van donderdag t/m zondag van 12.00 tot 16.00 uur en is te vinden in het havengebouwtje op nummer 19C.

De Stichting Promotie Waterland (SPW) runt het informatiepunt. Vrijwilligers die op Marken wonen en willen helpen in het informatiepunt, kunnen zich aanmelden bij Janine Klein via janine@onswaterland.nl


Geschiedenis van Marken

(klik op een foto om verder te lezen)

Jaar 0: Markaland

Marken lag in het begin van haar geschiedenis op de grens van een veengebied waar het land overging in het water van het "Mare Flevo". Marken, of vroeger Markaland, is waarschijnlijk een afgeleide van het woord 'mark', in de betekenis van grens.

1000 : Ontginning

In de 11e eeuw is de eigenlijke ontginning begonnen. Omstreeks het 1000 na Chr. was van het eiland Marken vooralsnog geen sprake. Langs veenstroompjes en op de hoogste veenbulten, begon men dorpen te stichten, waarbij het water meestal werd uitgediept.

Jurriaansvloed

1164 : Eiland Marken

Van 16 op 17 februari 1164, trof de Sint-Julianavloed (ook Jurriaansvloed) het Noordzeekustgebied. Hierbij werd grote schade aangericht. Ook Markaland werd van Waterland gescheiden door de Sint-Julianavloed en ontstond "eiland Marken".

Norbertijnen

1235 : Monniken

In het jaar 1232 kregen de Norbertijner monniken te Hallum, gelegen aan de andere kant van de Zuiderzee in Oost-Friesland, Marken als gift van een groep gelovigen. Zij stichtten daar een heiligdom, het Mariahof, waar nu de Kerkbuurt ligt.

1345 : Willem IV

De monniken werden, door Willem de Vierde van Holland, verdreven in het voorjaar van 1345. Hun bezit wordt geconfisqueerd. Het land werd opgemeten en de boedel geteld, dit werd op 23 juli officieel vast gelegd in oorkonden over grondbezit.

1500 : Werven

Doordat in de veertiende eeuw de zee steeds gemakkelijker en vaker over het land spoelt, besluiten de bewoners van het land terpen op te werpen en daar hun huizen op te bouwen. Hoog en droog van het water. De terpen werden werven genoemd.

1600 : Waterschepen

In de 17e eeuw ontwikkelde Marken eigen waterschepen, uitgerust met natte ruimen. Aanvankelijk gebruikt voor de visvangst, maar ook als koopschip, voor het vervoer van levende vis. Op de Bataviawerf in Lelystad is in 2015 de bouw gestart van een replica.

1700 : Het Paard

De vuurtoren, "Het Paard van Marken", is in 1700 begonnen als vierkante vuurbaken. Dit was er één van Suyderzeese Vuurbakens; bij Marken, De Ven en Durgerdam waartoe in 1699 werd besloten om de route van de Waddenzee naar Amsterdam te markeren.

1825 : Goudriaan

Begin 19e eeuw was Marken een onderdeel van het plan van Koning Willem I om een kanaal aan te leggen ter verbetering van de scheepvaartverbinding met Amsterdam, het Goudriaankanaal. Het zou Marken doorsnijden van het zuidwesten naar het noordoosten.

1916 : Overstroming

1916: Watersnoodramp teistert Nederland. Op 13 en 14 januari slaat het noodlot toe. Een stormvloed drijft het zeewaterpeil in de Zuiderzee op, terwijl overmatig smeltwater in de grote rivieren van Nederland vanuit het binnenland druk zet op dezelfde Zuiderzee.

1932: Afsluitdijk

De ramp gaf de stoot tot de aanleg van de Afsluitdijk en de Zuiderzeewerken. De plannen voor de drooglegging van de Zuiderzee werden concreet. De vier eilanden: Wieringen, Urk, Schokland en Marken zouden daarbij als natuurlijke steunpunten ingeschakeld worden.

1940 : Flevoland

In 1940 werd een begin gemaakt met het droogleggen en inpolderen van de toekomstig 12e provincie: Flevoland. Een onderdeel van de Zuiderzeewet was de Markerwaard, waarvan als eerste onderdeel de dijk tussen Marken en het vasteland werd aangelegd.

1957 : Schiereiland

Op 17 oktober 1957, om 13.11 uur, bij een temperatuur van 14 graden, een zwak zonnetje en matige zuidwesten wind, werd de dijk tussen het vasteland en Marken ontsloten door de Zeedijk van 1.6 km. Het "eiland Marken" is nu een schiereiland.

1976 : Flevoland

Er wordt begonnen met de bouw van de Houtribdijk of "Markerwaarddijk" die Lelystad met Enkhuizen verbindt (de N302). Hierdoor werd het Markermeer van het IJsselmeer gescheiden. In 1986 krijgt Nederland officieel een 12e provincie. Flevoland.

1991 : Waterland

Marken was een zelfstandige gemeente tot 1991. Sinds 1 januari 1991 is Marken - net als in de Middeleeuwen - weer onderdeel van Waterland, als 1 van de kernen van de gelijknamige gemeente, toen het opging in de fusiegemeente Waterland.

2016 : De Vlag

Het Wapen van Marken werd sinds het opgaan van Marken in gemeente Waterland in 1991 niet meer officieel gebruikt. Echter, in 2014 is het een nieuw leven begonnen. Er kan weer "gevlagd" worden! Ook een vlag? Stuur een email of ga langs bij het Infopunt in de Haven.

Foto + Film

(Klik op de onderstaande titels voor meer foto's en klik hier voor Film + Video)

In het Nieuws

13

JANUARI

2016

Herdenking Watersnoodramp Januari 1916

Op 13 en 14 januari 1916 sloeg het noodlot toe. Een stormvloed drijft het zeewaterpeil in de Zuiderzee op, terwijl overmatig smeltwater in de grote rivieren van Nederland vanuit het binnenland druk zet op dezelfde Zuiderzee. De dijken breken door. De watersnoodramp trof ook Marken.

26

JUNI

2016

Marker Wapen 200 jaar

Het wapen is op 26 juni 1816 door de Hoge Raad van Adel aan de toenmalige gemeente Marken toegekend. Sinds het opgaan van Marken in gemeente Waterland in 1991 niet meer officieel gebruikt, maar in 2014 is het een nieuw leven begonnen. De vlag is verkrijgbaar bij het Infopunt.

Toerisme

Sijtje Boes

Al minstens een eeuw is Marken een belangrijke toeristische trekpleister. De opvallende klederdracht heeft daaraan bijgedragen. Maar maakte je als toerist in de jaren '30 een reisje langs de Noord-Hollandse dorpen, dan had je grote kans in Marken Sijtje Boes tegen het lijf te lopen. Ze sprak de toeristen aan en liet ze een authentiek Marker interieur te aanschouwen. Natuurlijk was er ook gelegenheid om souvenirs te kopen. Sijtje werd door velen als een grondlegster voor het toerisme in Nederland gezien. Zij stierf 10 april 1983 (87 jaar). Haar voormalige woning, direct aan de haven (nr21), is nog altijd te bezichtigen. De Souvenirs shop staat enige meters verder.

Andere souvenirswinkels

Klompenmakerij: Kets 50
Folkloristische stoffen: Buurt II no 5
Ma Korving: Kleding, curiosa: Rietland 4

Marker Museum

Het Marker Museum is gehuisvest in zes historische woningen in het oude centrum van Marken. Deze huizen zijn tot de dag van vandaag nog precies zoals een Marker vissersfamilies er tot medio 1932 woonden.

In het museum vindt u een historische verzameling van Marker Klederdrachten, schilderijen van Reinier Peijnenburg, (geboren 1884) en Schilderwerk van de Marker schilder Jan Moenis (1875 -1953) zoals kappendozen, klompen en schoolborden (=schooltas).

Kerkbuurt 44-47 - 1156 BL Marken

openingstijden

april-november: 10:00-17:00
in oktober 11:00-16:00
Op zondag van 12:00-16:00

www.markermuseum.nl

Parkeren

Wilt u dichtbij de dorpskern van Marken parkeren dan kunt u terecht op het enige parkeerterrein op Marken.

De kosten zijn € 4,55 per dag en dat is inclusief toeristenbelasting voor de chauffeur.

Voor elke extra passagier betaalt u € 0,55 p.p.

U kunt parkeergeld besparen door te parkeren op de toegangsweg N518 naar Marken. Na een kleine wandeling bent u zo in Marken.

Voor een eventuele parkeervergunning kunt u terecht op het stadhuis van Gemeente Waterland in Monnickendam.

Eten en drinken

Restaurant Land- en Zeezicht
Havenbuurt 6, 1156 AL Marken
www.facebook.com/lezzmarken

Hotel Restaurant Hof van Marken
Buurt II 15, 1156 BC Marken
www.hofvanmarken.nl

Cafe Restaurant de Visscher
Havenbuurt 22, 1156 AM Marken
www.tavernevisscher.nl

Eethuis de Taanderij
Havenbuurt 1, 1156 AL Marken

Cafetaria en catering de Verkeerde Wereld
Buurterstraat 20, 1156 AS Marken
www.deverkeerdewereld.nl

Cafe Flying Sailer
Westerstraat 25, 1156 AD Marken
www.facebook.com/flyingsailer

Fietsen en Wandelen

U kunt fietsen huren voor een tocht over de dijk rond Marken en zo de vuurtoren van dichtbij bekijken. Meer informatie bij Jenny & Corinne Visser: www.dagjemarken.com

Of kies een bestaande fietsroute:
www.nederlandfietsland.nl

De wervenroute is een veelzijdige rondwandeling over het voormalige eiland Marken. Lengte 7 km. De route is gemarkeerd met blauwe stickers met de naam van de route en een pictogram erop. De alternatieve mogelijkheden zijn aangegeven met gele stickers. De Wervenroute start bij de parkeerplaats op Marken. Of plan je eigen fiets of wandelroute via www.planjeroute.nl

Rondleidingen

Een exclusieve rondwandeling door historisch Marken waarbij een gids in traditionele Marker klederdracht u langs alle mooiste 'Buurten' en plekjes van Marken leidt en verhalen vertelt die in geen enkele reisgids te vinden zijn.

Een rondwandeling kan worden gecombineerd met een bezoek aan het Marker Museum en de klompenmakerij voor een demonstratie klompendraaien.

Rondwandelingen kunnen bij het Hof van Marken en Taverne de Visscher worden gereserveerd.
 
 
 
 
 

Klederdracht

De Marker kleding is erg kleurig met veel rood. Alleen tijdens de rouw worden donkere tinten gedragen. Het kostuum bestaat uit een groot aantal losse onderdelen. Alle onderdelen worden met de hand gemaakt en bij het aantrekken van het kostuum worden de losse onderdelen met spelden vastgezet. Oude familiestukken worden zorgvuldig bewaard. Alle kledingstukken zijn apart afgewerkt met banden en randen en hebben allemaal een betekenis.

Kostuumdetails kunnen leeftijden of bijzondere gelegenheden aangeven. Er is dagelijkse kleding, de zondagse dracht, maar ook de verschillende kleding voor verschillende feesten.

Lees verder...

Paard van Marken

"Het Paard van Marken" (anno 1700) was één van de Suyderzeese Vuurbakens, bedoeld om de route van de Waddenzee naar Amsterdam te markeren. Sinds 1970 bezit de toren de status rijksmonument. Voor het jaar 1700 heeft er waarschijnlijk ook al iets gestaan om de landtong aan te duiden. Er is een vermoeden dat de Moren daar een vuur stookte om zo schepen langs Marken te laten varen. Vandaar misschien ook de Moorkop in het wapen van Marken. Zie ook "het Marker wapen"

Omdat er hout naar het "vuurbaken" gebracht moest worden, ontstond hier, onder andere de uitdrukking: "Zo sterk als een beer". Daarom worden "Markers" ook wel "Marker beren" genoemd.

Lees verder...

Marker Links

Facebook, Pinterest

Facebook en Pinterest pagina's laten vooral de foto geschiedenis van "Eiland Marken" zien. Een terug blik vanaf het jaar "0" tot heden.

Google+, You Tube

Google+ en You Tube tonen alle "Marken films". De oudste is van eind 1899. Suggesties voor een link? Laat het ons weten.

Volkslied + Links

Allereerst een link naar het Marker Volkslied. Een opsomming van "bekende" Marker Links van bedrijven of instanties en particulieren, staan hieronder.

Buurtschappen

Centrum

Marken is opgedeeld in diverse buurtschappen, die oorspronkelijk ook echt los van elkaar lagen. De buurtschappen Haven-, Kerkbuurt en De Kets zijn in de loop van de 20e eeuw met elkaar vergroeid. Toch kan men de buurtschappen nog duidelijk herkennen.

Havenbuurt

vormt samen De Kets en Kerkbuurt het centrum van Marken, Havenbuurt is gelegen tussen De Kets en Kerkbuurt. Havenbuurt is één van de buurtschappen van Marken die niet is ontstaan op een werf. De Havenbuurt is ontstaan als een buurtje bij de haven van Marken. De visserij werd steeds meer de hoofdmoot in de 17e en 18e eeuw. Het duurde tot de 19e eeuw dat er een haven kwam. De grote haven werd in 1837 ook de echte haven van het eiland aangelegd en in 1870 werd de haven nog uitgebreid.

De aanleg van de Afsluitdijk in 1932 betekende een einde van de visserij als bron van inkomsten. De haven is zich daarna steeds meer gaan richten op het toerisme. In het begin van de 20e eeuw wordt de Havenbuurt getroffen door een overstroming. Met name de huizen die aan haven zelf stonden werden flink aangetast in 1916. De vrijstaande visserswoningen aan de haven dateren dan ook van na deze overstroming, voor het toerisme zijn er later nogal wat van omgebouwd tot winkels en restaurants. De haven kende van oorsprong veel huizen op houten palen. De meeste huizen op palen zijn aangepast. De benedenverdiepingen werd dichtgemaakt en werden zo als extra woonruimte in gebruik genomen: "De onderhuizen".

Kerkbuurt

vormt samen De Kets en de Havenbuurt het centrum van Marken. Kerkbuurt is van oorsprong al het centrum. De Kerkbuurt is gelegen tussen De Kets, Havenbuurt, Minnebuurt en Wittewerf in. Kerkbuurt is van oorsprong een terp, dat een werf wordt genoemd. Deze terp was ooit de Monnikenwerf. Deze was vernoemd naar de hoofdkern, ook meer dan waarschijnlijk een terp in de nabijheid van het latere Kerkbuurt die werd bewoond door de monniken die zich in de 13e eeuw vestigde.

In de 15e eeuw wordt er een nieuwe werf neergelegd die vernoemd werd naar de monniken. In 1470 wordt deze terp voor het eerst genoemd. De meeste werven van Marken zijn tussen eind 15e en 18e eeuw. Uiteindelijk werd er een kerk gebouwd op de terp. Zo werd het uiteindelijk de Kerkbuurt. De huidige Hervormde Kerk dateert van 1904. Kerkbuurt breidde ook serieus uit rond en na de bouw van de Hervormde Kerk en omslaat sindsdien ook meer dan alleen de bewoning van de oude terp.

Het Zereiderpad verbindt Kerkbuurt met de zuidelijke werven. Meer dan waarschijnlijk verbond dit pad Monnikenwerf met het oudere Kloosterwerf, een werf dat grotendeels nog echt van monniken zou zijn geweest. De Kloosterwerf is uiteindelijk net als een aantal andere terpen door de Zuiderzee verzwolgen. De oude kern is net als veel van werven op Marken vrij druk bebouwd, daarvan zijn meeste huizen uit de 18e en 19e eeuw. In zes historische visserswoningen midden in Kerkbuurt is het Marker Museum gehuisvest.

De Kets

vormt samen Kerkbuurt en de Havenbuurt het centrum van Marken, De Kets is gelegen tussen Havenbuurt, Kerkbuurt en Wittewerf in. Het omvatte van oorsprong een terp, dat een werf wordt genoemd. De benaming duidt waarschijnlijk op een familie Ket die er woonde.

Het was een rij vroegere uitbreiding buiten de oorspronkelijke terp. Aan de rand van De Kets ontstonden paalwoningen in de loop van de 17e eeuw. Er zijn de verschillende bouwtypen van het voormalige eiland goed te zien. Het kent veel karakteristieke panden uit de 18e en 19e eeuw. Maar ook kent het bewoning uit de 20e en 21e eeuw.

Tot in het begin van de 20e eeuw werden diverse tuinen van De Kets en 't Fort gebruikt als de belangrijkste bleekvelden. Aan de zuidkant van De Kets is de grote parkeerplaats van het voormalige eiland. De buurtschap kent enige verkeersdrukte door het toeristisch verkeer voor de haven, de Kerkbuurt en de vuurtoren van Marken.

Grotewerf

is gelegen ten oosten van Wittewerf. In het zuidelijke verlengde van Grotewerf ligt Rozewerf en ten oosten ligt Moeniswerf. Grotewerf is van oorsprong een terp. Deze terp (vroeger werf genoemd) was 1 van de grotere terpen van het eiland. Toch is de bewoning erg krap op elkaar geplaatst. Net als de andere omliggende werven stammen de meeste huizen uit de 18e en 19e eeuw.

In de loop van de tijd zijn deze wel flink verbouwd. Grotewerf kent net als Rozewerf nog het meest oorspronkelijke uiterlijk van deze oude bewoning. Daardoor heeft Grotewerf veel karakteristieke en monumentale panden. Het Zereiderpad verbindt Grotewerf met Kerkbuurt, Rozewerf en ook met Moeniswerf, naar die laatste buurtschap loopt het over in de Moeniswerverpad. Het Zereiderpad verbond meer dan waarschijnlijk ooit de Monnikenwerf met het later door de Zuiderzee verzwolgen Kloosterwerf. Deze twee werven waren de oorspronkelijke terpen die de in 13e eeuw gevestigde monniken op het eiland opwierpen.

Minnebuurt

is gelegen ten noordoosten van Kerkbuurt en is gelegen aan het Markermeer. Het is een nieuwbouwwijk uit de 20e eeuw. De wijk word ook Minneweg genoemd. De nieuwbouw aan de Minneweg werd gestart in 1959 om het gegroeide aantal inwoners van Marken te kunnen opvangen. In 1960 werden de eerste woningen opgeleverd. Het ging dan alleen om de bewoning aan de Minneweg zelf en het Minnehof. Later werd de nieuwbouw steeds verder uitgebreid, mede ook om jonge gezinnen op het voormalige eiland te behouden. Ook in de 21e eeuw zijn er plannen voor verder uitbreiding naar het noorden toe. In het zuidwesten is nog een nieuwe buurtschap gepland. Deze draagt vooralsnog de naam Bennewerf. Tot het einde van de 20e eeuw werd Minnebuurt standaard Minneweg genoemd maar is uiteindelijk officieel Minnebuurt geworden, al worden beide namen officieel door de gemeente Waterland gebruikt.

Moeniswerf

is gelegen net ten oosten van Grotewerf en is de meest noordoostelijke bewoonde werf van het voormalig eiland. Moeniswerf is van oorsprong een terp. Deze terp zou van ene familie Moene of Moenis geweest kunnen zijn, maar er wordt ook gedacht dat de werf verwijst naar een verdwenen werf die van oorsprong was opgegooid door de monniken, die zich in de dertiende eeuw op het eiland vestigde. Deze verdwenen werf werd de Kloosterwerf genoemd. De oude benaming Moentzewerf zou dan ook Monnikswerf betekenen. De Kloosterwerf moet ongeveer ter hoogte van Moeniswerf gelegen hebben, voordat het deel van het eiland waarop deze lag verzwolgen werd door de Zuiderzee. Tussen Moeniswerf en Grotewerf loopt het Moeniswerverpad over in het Zereiderpad die hoogstwaarschijnlijk de Monnikenwerf met de Kloosterwerf verbond.

Rozewerf

is gelegen net ten zuiden van Grotewerf. Andere spelling voor de buurtschap is Roze Werf en oudere spellingen zijn Rozenwerf en Rozen Werf. Deze werf is niet vernoemd naar de kleur maar meer dan waarschijnlijk naar de persoon of familie Roos of Rozen, die de eigenaar of aanlegger is geweest van de werf. Net als de andere ten noorden van Rozewerf gelegen werven stammen de meeste huizen uit de 18e en 19e eeuw.

In de loop van de tijd zijn deze wel flink verbouwd. Rozewerf kent net als Grotewerf nog het meest oorspronkelijke uiterlijk van deze oude bewoning waardoor het nog de karakteristieke en monumentale panden heeft. Rozewerf is een kleine buurtschap en de huizen staat ook erg dicht op elkaar, er is smalle doorgang door het buurtschapje. Rozewerf ligt echt maar net aan de dijk die het beschermt van het water, ooit de Zuiderzee thans het Markermeer.

Rozewerf lag van oorsprong niet aan het water. In de loop der tijd is een deel van het eiland verzwolgen door de zee, waaronder een aantal werven. Zo ook de Kloosterwerf die ergens tussen Rozewerf en Moeniswerf gelegen heeft. De Zereiderpad waarmee Rozewerf verbonden is met Grotewerf was meer dan waarschijnlijk ooit de Monnikenwerf met Kloosterwerf. Deze twee werven waren de oorspronkelijke terpen die de in 13e eeuw gevestigde monniken op het eiland opwierpen. Later zijn de zuidelijke bewoonde werven met elkaar gaan verbinden. Het gebied rondom Rozewerf stond ieder jaar onderwater. Uiteindelijk werd een lage dijk aangelegd waardoor er alleen bij wat grotere stormen water oversloeg. Sinds de aanleg van de Afsluitdijk heeft men daar ook geen last meer van. Wel heeft men last van het kruiende ijs in de winter. Daarom staan er ook ijsbrekers net buiten de dijk in het Markermeer.

Wittewerf

is gelegen ten zuiden De Kets en Kerkbuurt en net ten noordwesten van Grotewerf. Deze terp is niet vernoemd naar de kleur maar meer dan waarschijnlijk naar de persoon of familie Wit(te), die de eigenaar of aanlegger is geweest van de werf. Net als de andere ten zuiden van Wittewerf gelegen werven stammen de meeste huizen uit de 18e en 19e eeuw. In de loop van de tijd zijn deze wel flink verbouwd. Wittewerf ligt ingeklemd tussen het eindpunt van de dijkweg (Kruisbaakweg) en het Zereiderpad. Die laatste verbond meer dan waarschijnlijk ooit de Monnikenwerf met het later door de Zuiderzee verzwolgen Kloosterwerf. Later is het de zuidelijke bewoonde werven met elkaar gaan verbinden.

Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen
Marken buurtschappen

Klederdracht

De Marker kleding is erg kleurig met veel rood. Alleen tijdens de rouw worden donkere tinten gedragen. De Marker mannen en jongens hebben geborduurde halsboorden, met naast de knoopsgaten hun voorletters.

In het Museum is een audiovisuele presentatie over de geschiedenis van Marken en de klederdracht te zien. Door de Marker klederdracht, de manier van kleden, wordt iets uitgedrukt: Aan de Marker kleding kun je bijvoorbeeld zien of iemand in de rouw is. Kostuumdetails kunnen leeftijden of bijzondere gelegenheden aangeven. Je hebt dagelijkse kleding, de zondagse dracht, maar ook de verschillende kleding voor verschillende feesten. Er is rouwkleding in verschillende gradaties. En er is ook nog het verschil tussen winter- en zomerkleding.

Op Marken wordt erg veel aandacht besteed aan de kleding. Het kostuum bestaat uit een groot aantal losse onderdelen. Alle onderdelen worden met de hand gemaakt en bij het aantrekken van het kostuum worden de losse onderdelen met spelden vastgezet. Oude familiestukken worden zorgvuldig bewaard. Alle kledingstukken zijn apart afgewerkt met banden en randen en hebben allemaal een betekenis. Bij belangrijke kerkelijke gelegenheden zoals doop, belijdenis en avondmaal worden eveneens antieke kledingstukken gedragen. En dat gebeurt natuurlijk ook met Kerst, Pasen en Pinksteren.

De Marker klederdracht is gebaseerd op de mode in de 16e eeuw. Het mooist komt dat tot uiting in de kostuums voor bruid en bruidegom. In de 16e en 17e eeuw werden kinderen gekleed op een manier die paste bij hun leeftijd en niet als kleine volwassenen. Op Marken droegen jongens tot hun zesde jaar rokken, maar er zijn duidelijke verschillen te zien tussen hun kleding en die van de meisjes. Na het zesde jaar veranderde de kleding van de jongens; de meisjes volgden twee jaar later. Ze werden dan niet meteen in volwassen kledij gestoken, maar droegen eerst enkele jaren een tussendracht.

Direct naast Hof van Marken ligt de winkel van de familie Visser, waar sinds 1919 al vier generaties lang de klederdracht wordt vervaardigd en waar de gestreepte katoenen stoffen van de klederdracht worden verkocht. Deze oud Hollandse folklorestoffen zijn ook geschikt voor het maken van linnengoed, gordijnen en kleding. Meer foto's van klederdracht zijn te vinden op de pagina "Foto + Film"

Marken klederdracht

Het Markers

Het Markers is een dialect dat ook overeenkomsten met andere Waterlandse dialecten vertoond, en is verwant aan het West-Fries en het Zaans. De Markers op leeftijd spreken onderling nog wel in dialectt maar de jeugd gebruikt hooguit nog enkele Marker woorden. Al sinds Marken bewoond is zullen de bewoners wel hun eigen dialect gesproken hebben. Pas in de 19e eeuw wordt het Marker dialect voor het eerst beknopt beschreven door Francis Allan, die van 1850 tot 1863 hoofdonderwijzer op Marken was.

het Markers

75 Marker woorden

afgeleverd = ofeleverd
allemaal = allegaor
als = as
andere = aore
anders = aors
Basaltblok = Plompstien
ben = bin
betalen = betaole
bijna = temet
Brug = Breg
brutaal = asseraant
daar = deer
Dakkapel = Koekoek
Doek = Dook
eentje = ientje
eerste = aarte
erg (leuk) = eeuwigst (leuk)
gedaan = edeen geen = gien
gevonden = evonde

gezegd = ezaad
haven = aove
heeft = et
Heenreis = Eénraas
helemaal = elegoar
helemaal niet = echelnie
Helling = Klucht
het = ut
Hoek = Ook
jaar = jeer
jaarlijks = jeerlijks
jij hebt = jij èwe
klaar = klaor
Klein = Klaan
klompen = ulfte
Koolraap = Stekereep
mamma = memme
met = mit

Moeder = Moer
naar = nee
niemand = gien mens
niet = nie
nog = nag
Oma = Bessie
onderzoek = ounderzook
onwaarschijnlijk = ounwaorschijnlek
onze = uize
Opa = Bap
ouderwets = ouwerwis
overgeven, = kotsen spijge
Paling = Eel
papa = ta
politie = polisie
Schaap = Scheep
Schouder = Schoor
schouder/s = schoor/schore

snackbar = petattent
snel = gank
staat = steet
straat = street
Tante = Peet
toerist = vreemde
twintig = twijintig
urmen (zeuren) = èrreme
Vaatdoekje = Faal
Vader = Vaor
vinder = vijnder
voordeur = veurdeur
vriendin (relatie) = maad
vriendin (vriendschap) = makker
waslijn (gedraaid touw) = roop
wat = wet
zaklantaarn = zooklicht
zoek = zook

Kenmerken

Doordat er zoveel onderzoek naar het Markens gedaan is, zijn de kenmerken van dit dialect tot in detail bekend. Hier zullen we enkel op opvallende kenmerken kunnen ingaan.

Marker klanken

De klankleer van het Markens vertoont een aantal opvallende verschillen met het AN. Vooral bij de klinkers zijn de verschillen erg groot.

Klinkers

Typisch is dat in het Markens verschil wordt gemaakt tussen de korte ei en de lange ij. De laatste klinkt ongeveer als ai (blaive, taid, raik, snaie) terwijl de "ei" meestal als aa klinkt, op het woordeind echter als aai: klaan, zaal, wanig, klaai.

Waar het AN een "aai" heeft heeft het Markens dan meestal weer een oai: droaie, kroaie, woaie. Opmerkelijk is naaie, "naaien", dat geen "oai" heeft en dus eigenlijk de Markense versie van het niet-bestaande "neien" is.

Er wordt wel eens gezegd dat zij van Marken de ee en de aa door elkaar halen, en inderdaad klinkt de AN "ee" op Marken wel eens als een aa: aand is "eend" en vlaas is "vlees". Toch zijn deze woorden uitzonderingen - wat er hier gebeurd is, is dat de AN "ee" in deze woorden een "ei" heeft opgeleverd. "Vleis" komt in heel Noord-Holland voor, en werd op Marken natuurlijk vlaas.

Meestal levert de AN "ee" in het Markens een soort 'ej', waarin de 'e' lang wordt aangehouden. We schrijven deze klank gewoon als ee: breed, kleed, meest. Deze ee komt soms ook op plekken, die in het AN een "aa" kennen: schaap is scheep, avond is evend en een jaar is een jeer. "Staan" en "gaan" zijn steen en geen.

Maar ook de ao komt voor: maon, paord, maoke enz. Ook: vaor voor "vader". Veel woorden die in het AN een "oe" hebben, hebben in het Markens oo. Zo zijn daar: rope, groop, book, kook voor "roepen", "groep", "boek" en "koek".

Voor d, n, t, r, l en klinkers klinkt wel oe: stoel, ontmoete, broer, bemoeie etc. De oo komt verder vrij algemeen op de plaats van AN "oo" voor: bove, lope, boog. Toon betekent "teen". Soms komt de oo ook op de plaats van een AN "ooi", bijvoorbeeld in het veelvoorkomende woord noot (nooit).

De "ui" blijft in het Markens gewoon een ui: uis is "huis" en muis is "muis". In sommige woorden klinkt de ui nog als een uu: buul (zakje, buidel), kuul (deel ve schip, kuil) en tuut (tuit) zijn voorbeelden.

Verder komt de uu soms in plaats van de "ee" in "eeuw" te staan. Een "meeuw" is op Marken meestal een muuf. Iets heel merkwaardigs gebeurt er in het Markens voor de n.

De gewone "a" wordt dan een "aa" en de gewone "i" zelfs een "ai": laand, taand, daanse voor land, tand en dansen, en kaind, waind en twaintig voor kind, wind en twintig. Een verwante klank, de ei, treedt (of trad) in deze posities op in het Aalsmeers en in het Hollandse rivierengebied.

De "o" verandert in een "ou": gezound, ound en round voor gezond, hond en rond. Ook het voorvoegsel "on-" levert oun- op: ounwais is "onwijs".

Medeklinkers

Bij de medeklinkers valt een aantal dingen op. De h wordt op Marken nooit uitgesproken.

De combinatie "sch-", die op veel plaatsen in Noord-Holland als "sk-" klinkt, is in het Markens juist, net als in het AN, sch-.

De "v" en de "z" klinken aan het begin van een woord meestal als f en s. Dit verschijnsel is in de omgeving zeer algemeen.

De g valt soms weg: vro is het Marker woord voor "vroeg" (tijdsbepaling). Deze g-wegval is niet regelmatig; de verleden tijd van "vragen" is ook in het Markens vroeg.

Iets merkwaardigs is er aan de hand met de "w". Deze kan soms aan het woordeind tot een f worden: spruuf, ruuf, nuuf voor "spreeuw", "ruw" en "nieuw". Dit verschijnsel is vooral bekend uit het Brabants.

Werkwoorden

Typisch bij werkwoorden is vooral de tweede persoon enkelvoud: je ewwe in plaats van "jij hebt", en je binne in plaats van "jij bent". Zoals vaker is het werkwoord "zijn" (weze) behoorlijk onregelmatig. Naast je binne komt zelfs, verouderd, jai bint en ook wai bint voor. Voor "wij waren" zegt de Marker: wai wazze. Verder opvallend: "kunnen" is altijd kenne, "zullen" is selle. Ook bij kenne, selle en doen komt de meervoudsvorm op -t voor: wai kent, jullie selt, sullie doent. De -t vormen in het Markens doen wel aan het Nedersaksisch denken.

Een ander typisch Markens kenmerk dat verder in geen enkel Waterlands dialect voorkomt is de vocaalverkorting in de derde persoon enkelvoud - en ook dit kenmerk komt terug in het Nedersaksisch. "Hij loopt" is zo ai lopt (ik loop), "hij slaapt" wordt ai slept (ik sleep) etc.

Het voltooid deelwoord wordt in het Markens niet met "ge-" maar met e- gevormd: elope, edeen, eweest voor "gelopen", "gedaan" en "geweest". Het voltooid deelwoord van ewwe is echter ad, hier is de e- voor de klinker weggevallen. Van ieten (heten) is het dan ook: iete (geheten).

De verleden tijd wordt in het Markens heel vaak gevormd met een voltooid deelwoord. De onvoltooide tijd als in "ik ving" en "ik schoot"

komt niet erg vaak voor: ik ew evonge, ik ew eschote. Het bijna ontbreken van onvoltooide tijden (behalve bij frequente werkwoorden als weze, doene etc.) is typisch voor Waterlandse dialecten.

Ouderen gebruiken nog de aanvoegende wijs om een onzekerheid, mogelijkheid of een wens uit te drukken. De aanvoegende wijs wordt dan gevormd door 1e persoon enkelvoud + e. Voorbeelden:
"Ai jai zorrege da je de vergunning krijge, dan doe ik het timmerwerk voor je.", "Ik wil niet dat je huile.", "Aj je in de zon zitte, is 't lekker."

Voornaamwoorden

Een bekend verschijnsel van het Markens is het voorkomen van vele "elkaar"-vormen in het dagelijks taalgebruik. Typisch is het zinnetje: jammekaor allegaor mit mekaor ete brood van ummekaor: jullie allemaal met elkaar eten brood van anderen. Zo bont maakt de Marker het niet vaak, maar feit is dat zodra een woord als sullie (zij) nadruk krijgt, het verandert in sammekaor (zij daar). jammekaor doene et, sammekaor doene et niet. De vormen uimekoar, jammekoar, sammekoar zijn afkomstig van de voornaamwoorden uis (ons), jai (jij) en sai (zij). Uis is eigenlijk een bezittelijk voornaamwoord, normaal voor "wij" is wai. Andere bezittelijke voornaamwoorden zijn: main, jaw, zain, eur, (uis), jammekaors en ummekaors. Bijzonder is dat het bezittelijk voornaamwoord ook als meewerkend voorwerp gebruikt kan worden, en na voorzetsels.

Het meest in het oog springt dit bij het gebruik van zain op plekken waar het AN "hem" heeft. ai geeft et an zain, dit is van zain, mient-ie zain? ("bedoelt hij hem") etc. Ook: ai geeft et an main, ik geef et an jaw, jai geve et an ummekaor. Zoals in veel Noord-Hollandse dialecten komt de AN-vorm "het mijne", "het jouwe" niet in het Markens voor. Men zegt er maines, jawes etc. En dan natuurlijk: jammekaors. Het wederkerend voornaamwoord is in het AN natuurlijk "zich", maar dat woord komt in de Hollandse dialecten oorspronkelijk niet voor. Bekend uit onder andere het Amsterdams is het gebruik om "zichzelf" uit te drukken als "zijn eigen". Dit komt in heel Noord-Holland voor, maar niet op Marken. Het Markens lijkt in dezen wel op het Engels: "zichzelf" vertaalt men er als emsellef (Eng. himself). Zinnen als "hij wast zich" en "zij wassen zich" worden in het Markens: ai west em en sammekaor weske der.

Zelfstandig naamwoord

Zelfstandige naamwoorden kunnen in het enkelvoud en in het meervoud voorkomen. Het Markens behoudt een aantal merkwaardige meervoudsvormen, waarvan sommige Waterlands of zelfs Noord-Hollands zijn, maar anderen toch echt heel typisch Markens. Een voorbeeld voor de laatste groep zijn woorden als dook en kook (doek en koek). Vanouds hebben zij op Marken geen onderscheiden meervoudsvorm: twee dook staat voor "twee doeken". Typisch Markens is ook het meervoud fende van "vent". Men zou "vent" in het Markens dus moeten vertalen als fend. Het woord kaind (kind) heeft een onregelmatig meervoud: kaiere. Het woord aai (ei) heeft, naast een gewoon meervoud aaiere ook de tussenvorm aare. Verder opvallend zijn een aantal meervouden op -s: maot-maos, knecht-knechs, ui-uies, seun-seuns, neef-neefs en meer regelmatig bij woorden op -ing: ketting-kettings, tweeling-tweelings ea. Direct afgeleid van deze groep is de groep meervouden op -se: zij zijn een stapelvorm van een meervoud op -s gevolgd door een meervoud op -e. Voorbeelden zijn: maad-maase (meid) en knie-kniese. De andere meervouden, op -e, zijn zoals in het AN: schip-schepe, dak-daoke, and-ande, star-starre, bien-biene voor de Marker woorden voor schip, dak, hand, ster en been. De verkleinvormen komen meer met het AN overeen dan in de meeste Noord-Hollandse dialecten. Waar men in veel plaatsen van Noord-Holland "mantje" en "boltje" hoort zeggen, kent Marken gewoon mannetje en bolletje. Vormen op -ke, die in heel Noord-Holland in bepaalde woorden voorkomen, kent het Markens evenmin. Het Markens sluit wel bij de overige Noord-Hollandse dialecten aan met de vormen op -ie: kist-kissie, waif-waifie, ok-okkie. Bijzonder zijn: slee-sleesie, knie-kniesie. Deze vormen laten zich naar hun meervoud op "-se" verklaren.

Ja en neen

In het Markens dialect worden de woorden jao en neen vervoegd. Als "ja" op de eerste persoon slaat, bijvoorbeeld als reactie op de vraagzin geen jai nag ete (ga je nog eten), klinkt het als: weljaodik of weljao'k bij bevestiging, en als welnenik bij ontkenning. Dit vervoegen van "ja" en "nee" komt in de andere Waterlandse dialecten ook nog voor.

Bij- en spotnamen

Marken is natuurlijk lang een eiland geweest, en zoals het echte eilanders betaamt, bezagen de Markers het vasteland met enig wantrouwen. Zoals overal in Nederland werden mensen van andere, rivaliserende dorpen of steden met een spotnaam betiteld. Vooral Volendam is bij de eilanders niet populair; de bewoners van dit dorp worden kwakzakke, bewoners van Edam worden muske (mussen), en zij van Monnickendam worden troeters genoemd. Lui van Hoorn zijn krentebolle en mensen uit het Gooi staan wel als kluisproppe bekend. Niet-Markers in het algemeen noemt men langjasse of langbroeke. De Marker gemeenschap is klein en iedereen kent elkaar. Vaak worden dan ook bijnamen gebruikt. Men gebruikt de bijnamen vaak stiekem, ze worden niet gauw een persoon recht in het gezicht gezegd. Bijnamen worden dan ook vaak als kwetsend ervaren. Van Ginneken wilde voor zijn studie een lijst van Markense bijnamen opstellen, maar om de genoemde redenen lag dat voor de eilanders erg moeilijk. Hij raakte er een taboe van de samenleving mee, en er ontstond een zekere onrust als gevolg van het onderzoek. Uiteindelijk heeft de onderzoeker er voor gekozen in zijn boek geen aandacht aan de Marker bijnamen te geven.

Tegenwoordig

Na de grootschalige studie van Van Ginneken werd het in wetenschappelijke kringen wat stil rond het Markense dialect. Het dialect dat tegenwoordig op Marken gesproken wordt, wijkt af van het dialect dat Van Ginneken beschreef (en op deze Wiki beschreven is). Veel eigenaardigheden raakt het Markens langzaam aan kwijt, onder invloed van de massamedia en de vestiging van niet-Markers op het eiland. Toch wordt ook vandaag de dag nog het dialect door jongeren gesproken, en woorden als helegaor voor "helemaal" blijken taai. Of het Markens in de toekomst behouden blijft, zal de tijd leren. (Bron: zie nl.wikipedia wiki/Markens)

Voormalig eiland in de Gouwzee